ميرزا محمد هادي علوى شيرازى

پيش درآمد 37

سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )

نامه دايهء مهربانتر از مادر شده و مىنويسد : « اما من چون منافع حقيقى ايران را در نظر دارم ، خاطر حضرت ولايت عهد را مسبوق مىدارم كه امپراطور معظم من نظر به حس عدالتخواهى و انسانيت دوستى به هيچ‌وجه درصدد استفاده ، از اين وضع پريشان ايران نيست . . . باز همان شرايطى را كه من پيشنهاد حضور عالى كرده و چنان كه مسبوقيد به نفع كلى ايران است . يادآور مىشود و بدون فوت وقت تصويب و امضاى آنها را مىخواهد . چون بوسعت فكر و هوش سرشار والاحضرت كمال اطمينان را دارم فكر در اين موضوع را به خود ايشان وامىگذارم و عقيده‌ام اين است كه دربار روسيه كه به اين عظمت و قدرت رسيده ، اگر براى حفظ حيثيت خود نيز باشد ممالكى را كه در ظرف چند سال به قوهء شمشير لشكريان خود گرفته نگاه خواهد داشت و دعاوى كه ايران در باب اين ولايات مىكند به هيچ‌وجه براساسى مبتنى نيست . بعد از بيان اين مطالب وظيفهء خود مىدانم كه بار ديگر نظر حضرت ولايت عهد را متوجه منافع حقيقى خود كرده به ايشان توصيه نمايم كه به رد شرايطى كه تا اين اندازه به نفع ايران است و اگر دولت مزبور آنها را بدون فوت وقت تصويب نمايد منفعت بزرگى از آن عايد وارث تاج‌وتخت ايران خواهد شد نپردازند » « 1 » . نويسنده بدنبال مطالب بالا ، بار ديگر خطاب به عباس ميرزا تأكيد مىكند كه امرى كه مرا به اختيار اين لحن در مكاتبه واداشته ، همان كمال عقيدهء من به حضرت ولايت عهد و ستايشى است كه از او مىكنم و اگر قصدم جز آسودگى بخشيدن به ايران بود كه بايد شما روزگارى بر آن سلطنت كنيد و آن به غير از صلح با دولت عظيم الشانى ، مثل روسيه ميسر نمىشود . يقينا به قبول مذاكرات سابق و حاليه تن درنمىدادم » « 2 » و نيز ژنرال گاردان مىافزايد « آخر اين مراسله هم با آخر مراسلهء مذكور در فوق ، كاملا مطابق است . و بعد از آن اين كلمات است : والاحضرت بايد فراموش نفرمايند كه اگر ايران بر خلاف منافع خود قدمى بردارد . . . و غيره . در طهران بتاريخ 11 اكتبر 1808 م به توسط مترجم دوم موقتى هيئت سفارت ، اكوست دونرسيا ترجمه شد . » « 3 » ژنرال گاردان در مورد اين نامه مىنويسد : « تهيهء مجدد ابتداى اين مراسله كه شاهزاده ولى عهد در حال غضب آن را درهم دريده بود . ممكن نشد . به همين وجه نسخه‌اى كه سواد آن به تهران فرستاده شده بود نيز به دست نيامد . اين سواد فقط چند دقيقه در دست من ماند و در اين مدت توانستم كه موادى از آن را كه مراسلات كنت گودوويچ خطاب به ميرزا شفيع و ميرزا بزرگ نيست ترجمه كنيم ( بتاريخ 24 اكتبر 1808 م - ( سوم رمضان 1223 ) « 3 » . از متن نامه بالا نظر كارگذاران دولت روسيه در زمينه صلح يا جنگ به خوبى روشن است . حال به‌بينيم نظر ژنرال گاردان بار ديگر در اين مورد چيست ؟ سه روز پس از ترجمهء نامهء گودوويچ به عباس ميرزا ، ژنرال گاردان در تاريخ 12 اكتبر 1808 - ( 19 شعبان المعظم 1223 ه . ق ) نامه‌اى به كنت گودوويچ دربارهء حملهء احتمالى مجدد روسيه

--> ( 1 ) - همان كتاب همان صفحات ( 2 - 3 ) - همان كتاب ص 112 .